Baru Bian

Baru Bian

ELECTION TALK: Ba’Kelalan assemblyman Baru Bian knows very well that he is the prime target of the ruling coalition and will face the Barisan Nasional juggernaut in the coming polls. But he is prepared for them.

“I expect a lot of promises, a lot of money to be poured into my constituency. There will be ‘zinc projects’ here and there,” he said.

Such promises have always been made every time there is an election, and these are their “election gimmicks” to hoodwink the people into voting for the BN candidate, he said.

Chief Minister Adenan Satem has announced a sum of RM29.2 million for the stalled road projects in Ba’Kelalan, and has pledged more projects for Ba’Kelalan.

“I have done my best to serve the people of Ba’Kelalan, and I leave it to them to judge my performance in the past five years,” said Baru, who is also the state chairman of PKR.

Out of 10 issues, he listed religious freedom, native customary rights (NCR) land, GST, basic amenities like schools, water, clinics and roads as well as drug abuse as the top issues that he has been fighting for or against.

“Religious freedom is very important to the people of Ba’Kelalan where nearly 100 percent of them are Christians.

“The next top issue is our NCR land. Even lands surrounding our villages are taken away from us,” he said, adding that he has been fighting throughout his life for NCR land rights.

Baru, who is a specialist in NCR land law, has won a number of NCR land cases.

He cited Adenan’s proposal to convert some 120,000 hectares of land in Ulu Trusan, Lawas as a forest reserve.

When he made the announcement, Adenan did not know that almost all the 120,000 hectares of the land are NCR land belonging to the Lun Bawang.

The Lun Bawang protested through Baru who threatened to sue the government if it proceeded with its proposal.

If the proposal went on, it would leave the Lun Bawang small portions of land for their villages, and it would also deprive them of their hunting, foraging and fishing grounds leaving them with nothing to live on, Baru said.

Realising his grave “mistake”, Adenan announced that the proposal had been suspended.

Even before he took up politics, the 58-year-old Baru has always been a thorn in the flesh of the Barisan Nasional and the authorities.

After graduating as a lawyer in 1986, he went through another “education” in native rights law with environmental groups, including Sahabat Alam Malaysia (SAM) and human rights activists like Harrison Ngau, the ISA detainee, and Bruno Manser, the Swiss anti-logging activist.

He went to Japan several times to meet with other activists of all stripes and delivered speeches at international forums and the International Tropical Timber Organisations (ITTO) council, attacking indiscriminate logging activities in Lawas and Baram areas.

Japan was one of the leading importers of Sarawak timber.

For his anti-logging activities, Baru had been branded a “traitor” by the Barisan Nasional and the authorities.

He confessed that he was almost arrested.

When he contested the Lawas seat in 1991 against Awang Tengah Ali Hassan of PBB, BN effectively used the “traitor” label against him causing him to lose heavily. However, he did not lose his deposit.

His first attempt to contest the Ba’Kelalan seat in a by-election in 2004 and in a state election in 2006 all ended in failure.

But Baru was not deterred by the setbacks.

He won Ba’Kelalan in 2011 against a PBB-nominated candidate by a majority of 473 votes. This time he contested on a PKR ticket.

Since joining PKR after the deregistration of PBDS in 2004, Baru had worked relentlessly in Ba’Kelalan, especially to educate the people on religious freedom, their customary rights in their ancestral lands and the right to development.

His efforts, however, was not only confined to his constituency, but also to at least 40 other constituencies in Sarawak.

Through his efforts and the efforts of other PKR leaders, Sarawakians are slowly waking up from their political slumber.

No wonder, BN feels threatened by Baru’s growing influence.

And this perceived “threat” could have prompted Adenan to invite Baru to join the Barisan Nasional, but later rejected it outright.

For PBB, it has other reasons to bring Baru in, because it has always been its design to take over Ba’Kelalan which is the only state constituency within the Lawas parliamentary constituency that is not under its control.

The other state constituency is Bukit Sari and the incumbent is Awang Tengah, a senior PBB leader and an influential minister.

Baru’s refusal to join PBB was regarded as an “insult” to the chief minister. Partly for this reason, he is considered the “number one enemy” of the BN and must be eliminated.

The state legislative assembly is to be dissolved on April 11 but Adenan has yet to announce the candidate to challenge Baru.

From SPDP sources, it has already identified its deputy president Nelson Balang Rining as its candidate.

However, a certainly personality in PBB rejected Nelson, accusing him of failing in his duty during his two terms as Ba’Kelalan assemblyman.

Instead, the PBB leader suggested that Mutang Tagal be nominated as the BN candidate, but the problem is that the former MP has been out of politics and is not a SPDP member.

Several other names have also been mentioned as possible candidates for Ba’Kelalan.

 Could the last minute decision to select the candidate be an advantage to Baru? Let’s wait and see.

by Joseph Tawie.

– See more at: http://www.theantdaily.com/Main/Baru-Bian-Let-them-come-I-will-be-waiting-for-them#sthash.EMoMvGvn.dpuf

By Azlan Noor Adeli

LAWAS:Terlalu sesak, itulah ungkapan terbaik bagi menggambarkan jumlah calon yang berminat untuk bertanding atas tiket Barisan Nasional (BN)  bagi kerusi Dewan Undangan Negeri (DUN) Ba Kelalan ini.

Mutang Tagal._0000
Mutang Tagal

Beberapa individu dikatakan berminat untuk mewakili BN di kawasan itu, termasuk bekas Ahli Dewan Undangan Negerinya. Datuk Nelson Balang Rining, Timbalan presiden SPDP, merupakan antara nama yang berminat, selain mantan Ahli Parlimen tahun 80-an, Mutang Tagal.

Nelson memenangi  kerusi itu dua kali, termasuk dalam pilihan raya kecil, sebelum digugurkan dalam pilihan raya lalu.

Dua lagi nama yang disenaraikan SPDP ialah Barry Baru Sigar dan Sam Laya, setiausaha dan penolong setiausaha  bahagian SPDP, masing-masingnya.

Kerusi ini dianggap hitam bukan sahaja kerana ditawan Parti Keadilan Rakyat (PKR), tetapi juga disebabkan pertelagahan dalam kalangan parti komponen.

Kerusi majoriti Orang Ulu itu daripada kaum Lun Bawang dan Kelabit itu dimenangi oleh pengerusi PKR Negeri, Baru Bian dengan majoriti 473 undi apabila beliau  menewaskan Willie Liau daripada SPDP dalam pilihan raya 2011.  Kawasan itu mempunyai sekitar 7,000 pengundi.

Bagi merungkaikan isu pertelagahan calon Ketua Menteri Sarawak, Tan Sri Adenan Satem dijangka tiada pilihan melainkan terpaksa menampilkan calon langsung BN bagi memastikan kemenangan. Namun, jika berlaku sabotaj-mensabotaj, hal ini akan menguntungkan pihak lawan.

Justeru, calon langsung dipilih itu dikatakan seorang yang benar-benar mempunyai kewibawaan dan disegani pengundi di kawasan pedalaman itu. Calon berkenaan tidak semestinya muda, sebaliknya seorang yang dikatakan mempunyai sokongan akar umbi yang kuat.

Ketika SarawakVoice berkunjung ke sini baru-baru ini, antara isu dibangkitkan pengundi ialah keadaan jalan raya, bekalan air bersih, pembinaan sekolah menengah, hospital dan bekalan elektrik, ketiadaan sekolah menengah di Long Semadoh, klinik, masalah penyeludupan di sempadan,  kemudahan telekomunikasi, wifi, dan isu tanah NCR.

 

Berdasarkan pemerhatian  wakil SarawakVoice, penyeludupan semakin menjadi-jadi di sempadan Ba Kelalan dan Krayan Kalimantan.

Menurut  penduduk tempatan, lebih kurang 10,000 liter diesel dan 50 tong gas memasak dan barangan subsidi lain diseludup setiap hari ke sempadan Kalimantan sehingga menjejaskan ekonomi peniaga kecil di Ba Kelalan.

Sekitar 40  buah pacuan empat roda melalui sempadan ini dengan membawa diesel dan barangan lain dengan terang- terangan.

“Perkara ini telah dilaporkan di akhbar dan YB tetapi tidak ada tindakan yang diambil,” kata seorang penduduk.

Kini sempadan tersebut dikendalikan oleh imigresen dan askar tanpa pihak kastam.
Para penduduk mendakwa berpuluh-puluh buah kereta mewah yang dicuri dari Sabah dan Sarawak, dibawa masuk ke Krayan Kalimantan.

“Polis dan Tentera Indonesia tidak mahu bekerjasama untuk membanteras isu kecurian kereta. Tidak hairanlan, kebanyakan kereta di daerah tersebut tidak mempunyai nombor pendaftaran. Penyeludupan dadah pun berlaku di sini dan mungkin juga pemerdagangan manusia,” tambah seorang daripada penduduk, yang enggan dikenali.

ba kelalan_0000

Untuk itu, penduduk mencadangakan agar CIQ dibina di sempadan Ba Kelalan Kalimantan untuk membanteras penyeludupan barangan subsidi, kecurian kereta dan dadah. Dipercayai ia akan memulihkan kembali ekonomi peiaga di Ba Kelalan.

Selain itu, isu ketiadaan kad pengenalan juga menjadi masalah bagi lebih kurang seribu penduduk Ba Kelalan. Ini disebabkan masalah perhubungan  jalan raya  yang tiada sebelum ini.

“Kerana tidak ada kad pengenalan maka mereka tidak dapat mendaftar sebagai pengundi. Untuk menyelesaikan masalah yang bertahun-tahun ditanggung, mungkin Putrajaya dapat membantu; jika tidak mereka ini umpama pendatang haram di negara sendiri,” katanya.

Pengundi di beberapa kampung mendakwa ada janji yang belum dikotakan oleh kerajaan.

Mereka mahu wakil rakyat yang dapat membawa pembangunan ke kawasan terbabit.

Pertengahan Februari lalu,  Menteri Perancangan Sumber dan Alam Sekitar Kedua, Datuk Amar Awang Tengah Ali Hasan  menasihati mereka yang tidak dipilih sebagai calon agar tidak merajuk.

“Sesiapa pun dipilih mewakili BN di kawasan Ba’Kelalan, kita semua perlu menyokong.

“Jika tidak dipilih jangan merajuk dan jangan membawa kumpulan lain menentang kerajaan,” katanya dalam satu majlis di sini.

“Kita harus memastikan siapa dipilih perlu disokong dan bersatu kerana kita mahu Ba’Kelalan kembali kepada BN sekali gus memastikan kaum Lun Bawang maju bersama BN,” tambahnya.

Awang Tengah berkata  kerajaan  ingin memastikan penduduk di Ba’Kelalan  dibawa ke dalam arus perdana pembangunan dan  semua itu hanya dapat dilaksanakan kalau mereka menyokong BN.

Namun, para pengundi sedar jika berlaku pertembungan sesama sendiri dan tidak terdapat kompromi, kemungkinan besar calon PKR akan mendapat manfaat.

Dijangka Baru Bian akan mempertahankan kerusi itu dalam pilihan raya nanti. – SARAWAKVOICE.COM

 

– See more at: http://sarawakvoice.com/2016/03/23/perebutan-sengit-banyak-calon-di-ba-kelalan-bn-dijangka-kemuka-calon-langsung/#sthash.9US7YJIW.dpuf

Sumber Info: http://sarawakvoice.com/

LIMBANG: Dengan hanya Ba Kelalan untuk diisi oleh seorang calon, tetapi kini dengan lapan orang calon berpotensi  mengintai peluang mengisi kekosongan itu bagi mewakili Parti Progresif Demokratik Sarawak (SPDP), sudah tentu tujuh lagi akan terpaksa menanggung kekecewaan selepas pemilihan teliti dibuat oleh Ketua Menteri dalam menentukan calon bagi mewakili kawasan pedalaman Orang Ulu itu.

Selepas mengetahui perkembangan dan pergolakan di akar umbi daripada pelbagai sumber, pendekatan diambil Tan Sri Adenan Satem adalah untuk bersemuka dengan lapan calon terbabit di Rumah Kerajaan di sini semalam, bagi mengelak sebarang kesan negatif selepas pemilihan dibuat, termasuk tidak bekerjasama, sabotaj-mensabotaj dan menghilangkan diri tanpa menghulurkan bantuan.

ba kelalan bn 1

Dalam pertemuan tertutup selama sekitar 45 minit itu, kesemua mereka mendengar pandangan Ketua Menteri, dan diberitahu bahawa perlunya kerjasama dan perpaduan bagi menjamin calon penyandang daripada PKR dapat ditumbangkan.

Menurut sumber, pengerusi BN itu telah mendapatkan pelbagai maklumat tentang latar belakang, personaliti, serta kekuatan dan kelemahan masing-masing daripada pelbagai sumber, termasuk daripada Jasa, Jabatan Penerangan, parti, risikan polis, dan sebagainya dalam beberapa minggu lalu.

Kriteria dan pemilihan yang tepat, termasuk bagaimana pengaruh dan kedudukan calon amat penting bagi menentukan kemenangan BN, menurut satu sumber.

Ketua Menteri  mahu memastikan Baru Bian,  peguam terkemuka berkaitan isu Tanah Adat Bumiputera (NCR) itu ditumbangkan dengan apa-apa cara pun di peti undi.

Dalam pilihan raya ke-10, Baru, anak tempatan, memenangi kerusi itu setelah menewaskan Willie Liau dengan majoriti tipis apabila meraih 2,505 undi, berbanding Liau, 2,032 undi.

Kali ini, kedudukannya di kerusi itu dalam bahaya apatah lagi jika calon langsung yang ditampilkan BN seorang yang berpengaruh, terkenal dan mampu menang.

Di sini semalam lapan orang telah dipanggil dan diminta berikrar di hadapan Adenan, sama dengan pendekatan digunakan bagi calon DUN Kabong beberapa hari lalu.

Mereka ialah bekas Adun Ba Kelalan, Datuk Nelson Balang Rining dan mantan Ahli Parlimen tahun 80-an, Mutang Tagal. Nelson memenangi  kerusi itu dua kali, termasuk dalam pilihan raya kecil, sebelum digugurkan dalam pilihan raya lalu.

Yang lain ialah Barry Baru Sigar dan Sam Laya, setiausaha dan penolong setiausaha  bahagian SPDP, masing-masingnya yang dicalonkan SPDP, Fabian Sigar, Willie Liau, calon SPDP yang tewas dalam pilihan raya lalu, Marto Labo, dan Stevenson Satu Buas.

Kerusi ini dianggap hitam bukan sahaja kerana ditawan Parti Keadilan Rakyat (PKR), tetapi juga disebabkan pertelagahan dalam kalangan parti komponen.

Difahamkan lima orang daripada mereka merupakan peguam terkenal dalam kalangan komuniti Lun Bawang, manakala selebihnya ialah ahli perniagaan.

Kerusi majoriti Orang Ulu itu daripada kaum Lun Bawang dan Kelabit itu dimenangi oleh pengerusi PKR Negeri, Baru Bian dengan majoriti 473 undi apabila beliau  menewaskan Willie Liau daripada SPDP dalam pilihan raya 2011.

Dengan pengundi sebanyak sekitar 7,000 orang, terdiri 70 peratus Lun Bawang, 10 peratus Kedayan/Melayu dan selebihnya Cina dan Iban, kawasan ini bakal menyaksikan pertarungan menarik dalam pilihan raya nanti.

Bagi merungkaikan isu pertelagahan calon Ketua Menteri Sarawak, Tan Sri Adenan Satem dijangka tiada pilihan melainkan terpaksa menampilkan calon langsung BN bagi memastikan kemenangan. Namun, jika berlaku sabotaj-mensabotaj, hal ini akan menguntungkan pihak lawan.

Justeru, calon langsung dipilih itu dikatakan seorang yang benar-benar mempunyai kewibawaan dan disegani pengundi di kawasan pedalaman itu. Calon berkenaan tidak semestinya muda, sebaliknya seorang yang dikatakan mempunyai sokongan akar umbi yang kuat.

Antara faktor penting yang menentukan kemenangan ialah personaliti dan kedudukan bakal calon dalam masyarakat Orang Ulu di pedalaman itu.

Bagi masyarakat Orang Ulu, mereka mahu calon yang bersih, tanpa terbabit dalam aktiviti minum minuman keras atau berjudi.

Mutang Tagal, bukan daripada SPDP, tetapi kemungkinan beliau bertanding atas tiket SPDP atau sebagai calon langsung tidak dapat diketepikan.

Nelson, setiausaha agung SPDP, digugurkan pada saat-saat akhir pada 2011, dan tempatnya diwakili Willie, satu faktor mengakibatkan kekalahan BN.

Mutang merupakan abang kepada Datuk Dr Judson Tagal, Ahli Dewan Undangan Negeri Ba Kelalan, yang terkorban dalam tragedi helikopter terhempas ketika berlepas dari Bario menuju ke kawasan diwakilinya pada 2004.

Meskipun terdapat lapan nama disebut-sebut di akar umbi, namun menurut risikan SarawakVoice di akar umbi, masyarakat di sini memihak kepada Mutang.

Mutang mempunyai latar belakang keluarga ternama dan amat berpengaruh, berpengalaman luas sebagai peguam dan Ahli Parlimen (1982-90), apatah lagi beliau dari kelas Lun Do’ atau aristokrat dalam masyarakat Lun Bawang Dua lagi kelas ialah Lun Dat (kelas menengah) dan Demulun atau hamba.

“Mutang merupakan calon yang berpotensi besar untuk mengalahkan Baru Bian. Tidak keterlaluan saya katakan, beliau satu-satunya calon yang dapat menumbangkan Baru,” kata seorang pengundi yang enggan menyatakan namanya.

Usahawan berkelulusan undang-undang dari Universiti Malaya dan mempunyai syarikat guaman di Kuala Lumpur, Kuching dan Miri itu, dikatakan mempunyai rangkaian pengaruh keluarga yang meluas, termasuk dengan keluarga Ahli Parlimen Lawas Datuk Henry Sum Agong, mantan Ahli Parlimen Michael Lisa Kaya, Datuk Racha Umong, dan Datuk Nelson Balang.

Ketika SarawakVoice berkunjung ke sini baru-baru ini, antara isu dibangkitkan pengundi ialah keadaan jalan raya, bekalan air bersih, pembinaan sekolah menengah, hospital dan bekalan elektrik, ketiadaan sekolah menengah di Long Semadoh, klinik, masalah penyeludupan di sempadan,  kemudahan telekomunikasi, wifi, dan isu tanah NCR.

Berdasarkan pemerhatian,  penyeludupan semakin menjadi-jadi di sempadan Ba Kelalan dan Krayan Kalimantan.

Menurut  penduduk tempatan, lebih kurang 10,000 liter diesel dan 50 tong gas memasak dan barangan subsidi lain diseludup setiap hari ke sempadan Kalimantan sehingga menjejaskan ekonomi peniaga kecil di Ba Kelalan.

ba kelalan bn 2

Sekitar 40  buah pacuan empat roda melalui sempadan ini dengan membawa diesel dan barangan lain dengan terang- terangan.

“Perkara ini telah dilaporkan di akhbar dan YB tetapi, tidak ada tindakan yang diambil,” kata seorang penduduk.

Kini sempadan tersebut dikendalikan oleh imigresen dan askar tanpa pihak kastam.

Para penduduk mendakwa berpuluh-puluh buah kereta mewah yang dicuri dari Sabah dan Sarawak, dibawa masuk ke Krayan Kalimantan.

“Polis dan Tentera Indonesia tidak mahu bekerjasama untuk membanteras isu kecurian kereta. Tidak hairanlah , kebanyakan kereta di daerah tersebut tidak mempunyai nombor pendaftaran. Penyeludupan dadah pun berlaku di sini dan mungkin juga pemerdagangan manusia,” tambah seorang daripada penduduk, yang enggan dikenali.

Untuk itu, penduduk mencadangakan agar CIQ dibina di sempadan Ba Kelalan Kalimantan untuk membanteras penyeludupan barangan subsidi, kecurian kereta dan dadah. Dipercayai ia akan memulihkan kembali ekonomi peniaga di Ba Kelalan.

Selain itu, isu ketiadaan kad pengenalan juga menjadi masalah bagi lebih kurang seribu penduduk Ba Kelalan. Ini disebabkan masalah perhubungan  jalan raya  yang tiada sebelum ini.

“Kerana tidak ada kad pengenalan maka mereka tidak dapat mendaftar sebagai pengundi. Untuk menyelesaikan masalah yang bertahun-tahun ditanggung, mungkin Putrajaya dapat membantu; jika tidak mereka ini umpama pendatang haram di negara sendiri,” katanya.

Pengundi di beberapa kampung mendakwa ada janji yang belum dikotakan oleh kerajaan.

Mereka mahu wakil rakyat yang dapat membawa pembangunan ke kawasan terbabit.

Pertengahan Februari lalu,  Menteri Perancangan Sumber dan Alam Sekitar Kedua, Datuk Amar Awang Tengah Ali Hasan  menasihati mereka yang tidak dipilih sebagai calon agar tidak merajuk.

“Sesiapa pun dipilih mewakili BN di kawasan Ba’Kelalan, kita semua perlu menyokong.

“Jika tidak dipilih jangan merajuk dan jangan membawa kumpulan lain menentang kerajaan,” katanya dalam satu majlis di sini.

“Kita harus memastikan siapa dipilih perlu disokong dan bersatu kerana kita mahu Ba’Kelalan kembali kepada BN sekali gus memastikan kaum Lun Bawang maju bersama BN,” tambahnya.

Awang Tengah berkata  kerajaan  ingin memastikan penduduk di Ba’Kelalan  dibawa ke dalam arus perdana pembangunan dan  semua itu hanya dapat dilaksanakan kalau mereka menyokong BN.

Namun, para pengundi sedar jika berlaku pertembungan sesama sendiri dan tidak terdapat kompromi, kemungkinan besar calon PKR akan mendapat manfaat.

Dijangka Baru Bian akan mempertahankan kerusi itu dalam pilihan raya nanti. – Sarawakvoice.com

– See more at: http://sarawakvoice.com/2016/04/03/lapan-calon-ba-kelalan-berikar-setia-bekerjasama-tidak-sabotaj-di-hadapan-adenan-di-limbang/#sthash.TznVEP1k.dpuf

Ketua Menteri Sarawak Datuk Patinggi Tan Sri Adenan Satem hari ini mengumumkan tarikh 11 April sebagai tarikh pembubaran Dewan Undangan Negeri(DUN) Sarawak.

Ketua Menteri Sarawak Datuk Patinggi Tan Sri Adenan Satem, mengumumkan tarikh pembubaran Dewan Undangan Negeri(DUN) Sarawak.

Ketua Menteri Sarawak Datuk Patinggi Tan Sri Adenan Satem hari ini mengumumkan tarikh 11 April sebagai tarikh pembubaran Dewan Undangan Negeri(DUN) Sarawak dan telah dipersetujui oleh Tuan Yang Terutama (TYT) Yang diPertua Negeri Sarawak Tun Pehin Seri Abdul Taib Mahmud ketika beliau mengadakan pertemuan dengannya pagi tadi.

Dalam pilihanraya ke-11 ini akan menyaksikan sebanyak 82 kerusi dipertandingkan, termasuk 11 kerusi baharu.

Ketua Menteri Sarawak, Datuk Patinggi Tan Sri Adenan berkata kepada media sebentar tadi dalam satu sidang media khas bahawa beliau menyerahkan kepada pihak Suruhanjaya Pilihan Raya (SPR) untuk menentukan tarikh yang sesui bagi hari penamaaan calon dan hari mengundi bagi rakyat Sarawak.

 

 

LONG SEMADOH TRAVEL & ADVENTURE

Long Semadoh Homestay

Long Semadoh about 100km from Lawas town is a Lun Bawang settlement, located in theBorneo Highlands. This homestay offers visitors with an excellent opportunity to experience Lun Bawang culture and lifestyle, warmth and friendly hospitality along with nature at its best. Long Semadoh is perfect natural retreat for those seeking quiet and peaceful surroundings the jungle is an unforgettable experience for everybody that likes to escape the busy normal life and wants to experience more about beautiful natural rainforest biodiversity.

Long Semadoh HomestayActivities

  • Jungle trekking
  • Birdwatching at Paya Maga (Sarawak)
  • Insects Of Borneo (Semadoh Valley)
  • Burial Caves
    (Burial caves are part of the myths and legends of the Orang Lun Bawang of Borneo)
  • Mountain climbing
  • Waterfalls and crystal clear water streams
  • Local Village Tour
  • Unique Lun Bawang cultural and cuisine
  • Long Lidong’s tagang system
  • Merarap Hotspring Lodge

CONTACT FORM

 

Lun Bawang perlu berani, Lun Bawang perlu berubah untuk melakukan anjakan paradigma daripada jaguh kampung kepada juara dunia dan meningkatkan diri daripada Lun Bawang cermalang kepada Lun Bawang terunggul. Lun Bawang  juga  perlu berubah  daripada  kurang berani menjadi  Lun Bawang  yang berani  berjuang menjadi jaguh dunia. Walau pun kedudukan  orang Lun Bawang  pada masa ini boleh  di banggakan ,  tetapi tahap kejayaan itu tidak mencukupi dan memadai untuk menghadapi  lebih banyak lagi cabaran di hari muka. Walau pun orang Lun Bawang  telah Berjaya melalui  cabaran pertam

Penghulu Bakelalan

Penghulu Bakelalan

Melakukan mobiliti  social  daripada masyarakat  yang  suatu masa dahulu daif dan miskin. Kini  menjadi usahawan  dan cendakiawan  kerana  kejayaan sistem pendidikan , namun kini Lun Bawang berdepan  pula dengan  dengan cabaran  globalisasi dan perlumbaan mengejar  ilmu  menjadi semakin  kritikal.  Kalau dulu mereka yang mendapat keputusan baik delam Sijil Pelajaran Malaysia (SPM)  sudah di anggap hebat, tetapi kini mereka yang mendapat iiazah  belum tentu berpeluang mendapat pekerjaan yang baik. Lihatlah berapa jauhnya perubahan  dulu dan sekarang. Tugas kita Lun Bawang  semakin berat  dan pastinya  Kerajaan  tidak dapat  menyediakan  segala-galanya untuk membantu Lun Bawang mencapai hasrat itu. Anjakan paradigma  hanya mampu dilakukan jika Lun Bawang  menjadi insan unggul dan bersungguh-sungguh mengejar ilmu  dan kemahiran. Oleh itu genarasi muda  belajarlah bersungguh sungguh  serta berpegang  kepada pepatah orang Malayu “ Bercita-cita  setinggi langit  kerana  tidak dapat mencapai langit,  paling  kurang  dapat mengapai awan. Justru kerajaan sedar bahawa  pendidikan  menjadi  wahana penting  kepada proses  mobility social dan pentingnya bidang pendidikan, bukan  sahaja  untuk  mendidik,  tetapi juga untuk melahirkan masyarakat yang holistic, berakhlak, beriman dan  mempunyai  kemahiran supaya merika  menjadi insan yang sempurna.

              Kejayaan  Lun Bawang  telah  membuktikan  bahawa pendidikan  mampu menjadi instromen  penting  mengimbangi  strata social yang paling berkesan, selain Ibu bapa ,guru dan pelajar, badan bukan kerajaan (NGO), Korprat dan masyrakat  perlu bergadingbahu menjayakan matlamat itu. Merikalah golongan  yang bertanggungjawab  menentukan kemajuan  masyarakat delam  bidang pendidikan . Demikian  intipati ucapan saya  untuk sebagai dorongan  kepada kita suku jaum Lun Bawang.

Sakian terima kaseh.

Penghulu Goerge Sigar

(PENGHULU BAKELALAN)

Kes Syabu

Kes Syabu

Balan Berauk “Mekalap terawe nai leh…ui iko keli, ui iko nier, ui iko ninger. Tuda sudah anak tau luk neraruh bang sabu… mon buki’ buki’ langen, nekinih budi budi merugu’ kudeng naa cukup akan. Inan te’ luk do neh kedeh(iamo’ mebacey kuan kuh) sabu kanen deh jaka ame’ lati…na rudap 2-3 aco, ame’ lati tebeco kedangan, medacem aco mulu’ pade pakai lapung bicit”

Leslie Sigar “Lumin deh yeh te..kudeng terawe dat di pem, anak deh luk ngalum neh mekeneh sen baru deh na keli’.

Balan Berauk “LS.Setuju ui nemuh. Miek ruen kuh rot peh hal inih sen ermm… pian ui pebale kuan tau amung; Bale kuh, “Bale bale kemuyuh ermm… ide rat arang tau Lun Bawang luk keli muh kuman sabu?” Jawapan neh… ui iko keli, ui iko nier, ui iko ninger…iamo’ ui iko ungeng”…

 Raindee Veeiana “Mula lun tau nekinih dat nan pebala. Kudeng tau ngia’ gio anak deh luk na petulu, luk tu tu neh tau mada dih ngaceku “awa”, iamo tau luk nan deh museh”….

 Leslie Sigar “RV, metu bala mineh..kuan ku peh yeh, anak dui anak tau amung ineh.. ngerawe peh nemuyuh mekeripeh diduih anak di dat luk ruen, na ui ngibpang nedeh wen tau ngilang, na ui ngibpang nedeh inan museh.

Schmuelsons Reid Misu’ ulun teu lunbawang nekinih peh keli kuh, mileh teu mesido’ peh, metik neteu kdg bangsa dulun dih, idih peh luk dat luk ruen bangsa dulun dih ke inan teh share diteu lunbawang teh. Mon bang lak 70’s-80’s do piteb anak adi teu. Sut teh nei bang lak 80’s neh ke mileh ni John Sigar didueh Leslie Sigar neh mada ago ame pelawat, (em baruh pengeh Form 5 tu2 deh neh kereb neh lem), kei nier anak nekinih men, ruen mad peh ieh em kudeng buri teu Ruab di “mado selisih” neh peh. Kian na kidih anak teu nekinih mileh lek kegkuh. Mutuh do mala kudeng nih” 

Winnifred Hendry “BB,ui sokong penuh ku bala mu dan bala kinanak kiteh leslie neh te..mula lun tau nekinih mebala mo mo, mula usin dan pelaba sido buri mada netau nih miskin tapi kekayaan deh di,meli syabu dan kuman syabu dan pengah di peh..bergaya kdg lemulun luk tu tu..padahal..keraja deh nih memang menjijikan”..

 Raindee Veeiana “Richa’ nai peh mon, mebating puet, tipan idih beti ruen taman nai mabal kuh melalid dat gio di, ba dat yama buri kuh mon, iamo, nekinih idih ui ngerawe di lemubed, kudeng yama na mada nekuh mon, idih ui inan tudo luk kudeng nekinih lek?”.. 

Winnifred Hendry “BB.meli dan masui syabu memang keraja paling haram..apa lagi iko luk kuman neh..jadi gila la..sampai mau bunuh orang sudah”..

Leslie Sigar “Luk nan ku dat udeng peh yeh lun 3..megala keli tau lun mula gio luk kudeng ineh mangun bang bawang tau, iamo kebala deh luk ku repet matar bawang d pem, na inan luk kudeng ineh mangun bang bawang tau kedeh..anun ilung deh ngalum di lek em?? Ayu neh na luk inan tau merepet, ratnan luk kudeng ineh petulu tau sendiri peruyung matar gio anak2 tau”..

Balan Berauk “Pengalaman anak rantau, dat niat kuh; megai ui papu idi pegayam dgn mula’ arang anak anak tau luk mepura’ buro rat bang bawang Lawas ame’ bawang dulun ngaceh kuh pian buro ratnan dat/sala ulun luk pangeh inau deh dai bawang tau. Syukur inan luk misu’ ame’ do, iamo’ tawan kuan luk malit dih peh ermm…do neh luk do, dat neh luk dat.

Winnifred Hendry “…asal tau nier gio dua anak tau luk na krja nekinih..mula deh bergaya dan mepitar mada kedeh lun do.. tetapi sedang kan lun tau luk mesusa krja nakap usin luk halal dan inan keraja luk do..na gio deh nih mepad kdeng gio dua anak luk na keraja nih..jadi rat suneh la tau keli anun keraja deh sebenarnya”.. 

Schmuelsons Reid “Sedo neh sen, teu lun biasa nih mangun kuh mateh idih lalid printah termasuk dawa pulis, nengan ngegala kekamen luk dat arang pupu teu. Iamo, na inan anu teu nedawa printah luk patut ngimet bawang teu dgn do. Kudeng buri kinanak Leslie nih pem “anun tu deh ngalum dih lek?” Kudeng na tindakan dawa printah idih pulis melagan leh. Pian teu mala inan deh neh terlibat iamo na cukup bukti te. Kalau mala ratnan pulis teu lunbawang luk terlibat bang aktiviti sala’ petap ula luk keli teu sen, bukti pun inan. Mungkin mei lun nedeh lek em kudih deh na mgegala’ dih. Iano luk merusak ku idih ieh ineh anak2 adi’ idih kinanak2 pupuh teu sendiri. Mepapu peh dgn kwn2 bangsa beken megei deh mala pupuh teu nih mileh, do gio, mekel, idih do liat kuh lemulun, metueh sembayang. Iamo dih peh ngerawe tge Lawas, bawang puun teu sendiri, cukup dat luk ruen lun teu sendiri. Kudeng luk ame metutu’ dih identiti teu nekinih pem. Anak adi’ mon jarang tu2 metik lun, nekinih pem rusap anak teu nih metik, termasuk ngirup peridat kudeng luk ngulun beruh adat luk petap dat tila’ wa’ kuma atun dih. Ruen maad ne dawa Kelabit pupu muneng netau luk sesut mo iap deh, lele 20 lak selisih tecan teu rat nedeh nih,.kian anun laya’ teu tu2 lek? Pupu beken kiuk ame maju, di teu pupu dih kiuk ame pa muci. Sala’2 kdg nih, lemubed kediman mon dih ame kuh pupuh teu asal teu na metueh tuped. Tawan teu lunbawang dih,.

David Muga “…inan luk na muned & pesalah tu tu bang bawang tau Lawas…..

Balan Berauk “Nutum gayam idi pelibal terawe tau; asal ui ngerawe gayam kuh dgn tuda’ tuda’ lun rayeh luk mewakili idi ngakem bang bidang Agama(Gembala) idi Politik (YB/Ketua kampung), Anun luk perlu ruen tau pale inan ‘perubahan’ mangun kuan pupuh tau: 1.KEBANGUNAN ROHANI arang pupuh tau Lun Bawang (Iman, Pengharapan dan Kasih perlu ruen ngeberuh). 2. PENDIDIKAN (anak anak tau Lun Bawang % luk semuet Universiti mesti kiuk ame’ mula’ setanding jumlah populariti penduduk tau LB). 3. EKONOMI (tau mesti setanding dgn pupuh baken. Contoh; kudeng dawa’ kina(business). Lemubed ame’ kuh uluh surat khabar inih…ui ngerawe metu neh ko. Mesti inan luk naa muned bang bawang tau Lawas mepad kudeng buri David Muga neh”

Schmuelsons Reid “Metu neh kinanak BB,.asal ngerawe lemubed ke, amung peh dat ngadan idih dat kekamen tge Lawas dih ke mesti lun teu teh top bg idih. In the 70’2 and 80’s aktiviti gangsterism, peras ugut, anak teu lun bawang top. Na luk tineu dawa pulis keli kuh,.early 90’s syabu semuet bawang teu, pun lunteu teh ame kuh “pusher” idih “sippliers”, tuda lun bawang kikem? Kudeng bala midih pem keli teu lun bawang amung inih sen, iamo na inan official report lek na kudih inan arrest. Perlu inan reformasi bang terawe teu lunbawang bang teluh2 aspek luk tineu muh highlight neh. Sekedueh, penduduk Lawas perlu “demand” action rat neh dawa pulis, wakil2 rakyat (MP/ DUN). Tindakan ineh perlu inan laporan anid lak kuan penduduk Lawas. Kudeng Report Card dih leh,.perlu inian monitoring body luk monitor social and crime indicator bang bawang teu. Ide luk miek nimun amung nih? lun luk tudo bang bawang Lawas. Anti crime publicity cukup perlu. Masyarakat pun perlu, peaceful demonstration. Asal dawa pulis mala situation in Lawas is under control, drug related crime is minimal or under control, ruen duka’ deh provide statistik dih kuan masyarakat. 

Na sinih nih ngesala atau nekap sala iamo perlu teu terima kenyataan bahawa we have reached this grave situation because of:

1. Our own inactions (we, the authority and those who enforce the law),
2. The “thinking” behind Lawas adminstrative arrangement. 
3. Lack of border control to prevent influx of syabu, and all crime elements,
4. Failure and incapability of our own leaders at the grass-root level (Ketua kampung, penghulu to monitor and enforce law and order)
5. Inactive, or almost non existence of NGOs and right activist groups in Lawas such as RELA, Homewatch, etc. 
6. No concerted effort by the authority and the community (incl. community leaders) to prevent crime at their own level of control, and the most significant cause of all,
6. Indifference attitude towards crime and crime prevention.

Balan Berauk “Bang anid kareb perlu inan ‘brainstorming’ arang amung amung tau, rat kuh para pemimpin tau LB (YB-YB, Temenggong, Pemanca, Pengulu, Ketua kampung, JKKK idi Gembala, Pelayan) macing kuh anak anak luk medari. Pegayam mutuh terawe idi ngerawe lemubed 1. ‘lawe sejarah ulun’ pupuh tau lun bawang. 2. Anun keadaan komuniti tau LB nekinih 3. Keadaan komuniti tau LB pada masa depan. 4. Nakap tau anun ‘tindakan’ idi anun ‘komitmen’ tau anid anid burur pale miek ngedo luk pangeh nangun. 

David Muga “muned, do bala & trawe meteluh… kudeng tau pian overcome dat luk mangun bang bawang tau LB Lawas, bang sier ku perlu tu2 pupu tau nganau aceh apu/tepbupun luk rayeh arang tau sendiri dg neteng nelun tau LB luk gembala/pastors/lun melih/experts/professionals/ rayeh pangkat & do kekemen rat eput tana & bawang, pad tau papu pemung idi…PEGAYAM PELIO / ANALYSE / BRAINSTROMING…. ratnan punca dat2 masalah2/hal2 luk ngrusak bangsa tau nekini & kudeng apa tau miek nolong nglubed/ngedo/ ngenak bangsa tau ame do/maju/mileh/petap/ mekaya/peruyung/pebaya & mulun menu nan Tuhan…ini sebuleng dalan/cara tau miek nemun nolong bangsa tau maya dui trawe di.

Balan Berauk “Pengalaman anak rantau: nutun sigayam dgn dawa’ anak anak adi’ tau luk mangud neh ke’, si itun naneh yapeh ‘box instrument’ or ‘mitul’ nidih or ‘Aluminium foil’ or mala istilah ‘guni-guni’. seeyem seeyem peh rimud neh ermm… keli neh sabu neh ko!”

James Upai “Kanid, na usa nganau gayam rayeh2, luk penting bang terawe ku nekini ke, tau berusaha mada idi nasihati anak-anak tau luk sekampung, seruyud dan serumah dgn tau. Ngimun rat luk isut. Tuhan pebala, jereh paya mu tidak sia-sia. GBU

Balan Berauk “Kanid JU. Setuju ui nemuh. Iamo ui inan rapang, luk sinier mateh idi pengalaman kuh sendiri bang bawang tau dai dayeh. Kareb dawa’ anak anak masih medari sikula bang tahun 1-6(SK) muneng inan taman tinan…do ulun deh idi do keputusan luk apen deh bang peperiksaan bang sikula. Inih ngacehkuh ideh muneng ruen taman tinan kinanak idi lun sekampung deh mada idi nier. Iamo, kareb ideh mubuh rat dai dayeh/kampung ame’ bang bandar, ideh mado ratnan taman tinan kinanak idi lun sekampung dengan deh. Mula’ rat arang deh mabpeh iidi metebaya nganau ulun luk dat. mungkin ini kejutan budaya lek? Luk ruen tau ngerawe nekinih… peruyung tau pad pad. pelibal terawe dengan niat luk terbuka, nakap dalan miek ngagka’ masalah dadah/sabu luk pangeh mio mangun kuk kimuh/kanser bang masyarakat tau Lun Bawang. kudeng menipeh peh iyeh sen ermm… peruyung tau pad pad narad mutut uluh neh sen pale mawer te’ iyeh matey”