Posts Tagged ‘Syabu’

Kes Syabu

Kes Syabu

Balan Berauk “Mekalap terawe nai leh…ui iko keli, ui iko nier, ui iko ninger. Tuda sudah anak tau luk neraruh bang sabu… mon buki’ buki’ langen, nekinih budi budi merugu’ kudeng naa cukup akan. Inan te’ luk do neh kedeh(iamo’ mebacey kuan kuh) sabu kanen deh jaka ame’ lati…na rudap 2-3 aco, ame’ lati tebeco kedangan, medacem aco mulu’ pade pakai lapung bicit”

Leslie Sigar “Lumin deh yeh te..kudeng terawe dat di pem, anak deh luk ngalum neh mekeneh sen baru deh na keli’.

Balan Berauk “LS.Setuju ui nemuh. Miek ruen kuh rot peh hal inih sen ermm… pian ui pebale kuan tau amung; Bale kuh, “Bale bale kemuyuh ermm… ide rat arang tau Lun Bawang luk keli muh kuman sabu?” Jawapan neh… ui iko keli, ui iko nier, ui iko ninger…iamo’ ui iko ungeng”…

 Raindee Veeiana “Mula lun tau nekinih dat nan pebala. Kudeng tau ngia’ gio anak deh luk na petulu, luk tu tu neh tau mada dih ngaceku “awa”, iamo tau luk nan deh museh”….

 Leslie Sigar “RV, metu bala mineh..kuan ku peh yeh, anak dui anak tau amung ineh.. ngerawe peh nemuyuh mekeripeh diduih anak di dat luk ruen, na ui ngibpang nedeh wen tau ngilang, na ui ngibpang nedeh inan museh.

Schmuelsons Reid Misu’ ulun teu lunbawang nekinih peh keli kuh, mileh teu mesido’ peh, metik neteu kdg bangsa dulun dih, idih peh luk dat luk ruen bangsa dulun dih ke inan teh share diteu lunbawang teh. Mon bang lak 70’s-80’s do piteb anak adi teu. Sut teh nei bang lak 80’s neh ke mileh ni John Sigar didueh Leslie Sigar neh mada ago ame pelawat, (em baruh pengeh Form 5 tu2 deh neh kereb neh lem), kei nier anak nekinih men, ruen mad peh ieh em kudeng buri teu Ruab di “mado selisih” neh peh. Kian na kidih anak teu nekinih mileh lek kegkuh. Mutuh do mala kudeng nih” 

Winnifred Hendry “BB,ui sokong penuh ku bala mu dan bala kinanak kiteh leslie neh te..mula lun tau nekinih mebala mo mo, mula usin dan pelaba sido buri mada netau nih miskin tapi kekayaan deh di,meli syabu dan kuman syabu dan pengah di peh..bergaya kdg lemulun luk tu tu..padahal..keraja deh nih memang menjijikan”..

 Raindee Veeiana “Richa’ nai peh mon, mebating puet, tipan idih beti ruen taman nai mabal kuh melalid dat gio di, ba dat yama buri kuh mon, iamo, nekinih idih ui ngerawe di lemubed, kudeng yama na mada nekuh mon, idih ui inan tudo luk kudeng nekinih lek?”.. 

Winnifred Hendry “BB.meli dan masui syabu memang keraja paling haram..apa lagi iko luk kuman neh..jadi gila la..sampai mau bunuh orang sudah”..

Leslie Sigar “Luk nan ku dat udeng peh yeh lun 3..megala keli tau lun mula gio luk kudeng ineh mangun bang bawang tau, iamo kebala deh luk ku repet matar bawang d pem, na inan luk kudeng ineh mangun bang bawang tau kedeh..anun ilung deh ngalum di lek em?? Ayu neh na luk inan tau merepet, ratnan luk kudeng ineh petulu tau sendiri peruyung matar gio anak2 tau”..

Balan Berauk “Pengalaman anak rantau, dat niat kuh; megai ui papu idi pegayam dgn mula’ arang anak anak tau luk mepura’ buro rat bang bawang Lawas ame’ bawang dulun ngaceh kuh pian buro ratnan dat/sala ulun luk pangeh inau deh dai bawang tau. Syukur inan luk misu’ ame’ do, iamo’ tawan kuan luk malit dih peh ermm…do neh luk do, dat neh luk dat.

Winnifred Hendry “…asal tau nier gio dua anak tau luk na krja nekinih..mula deh bergaya dan mepitar mada kedeh lun do.. tetapi sedang kan lun tau luk mesusa krja nakap usin luk halal dan inan keraja luk do..na gio deh nih mepad kdeng gio dua anak luk na keraja nih..jadi rat suneh la tau keli anun keraja deh sebenarnya”.. 

Schmuelsons Reid “Sedo neh sen, teu lun biasa nih mangun kuh mateh idih lalid printah termasuk dawa pulis, nengan ngegala kekamen luk dat arang pupu teu. Iamo, na inan anu teu nedawa printah luk patut ngimet bawang teu dgn do. Kudeng buri kinanak Leslie nih pem “anun tu deh ngalum dih lek?” Kudeng na tindakan dawa printah idih pulis melagan leh. Pian teu mala inan deh neh terlibat iamo na cukup bukti te. Kalau mala ratnan pulis teu lunbawang luk terlibat bang aktiviti sala’ petap ula luk keli teu sen, bukti pun inan. Mungkin mei lun nedeh lek em kudih deh na mgegala’ dih. Iano luk merusak ku idih ieh ineh anak2 adi’ idih kinanak2 pupuh teu sendiri. Mepapu peh dgn kwn2 bangsa beken megei deh mala pupuh teu nih mileh, do gio, mekel, idih do liat kuh lemulun, metueh sembayang. Iamo dih peh ngerawe tge Lawas, bawang puun teu sendiri, cukup dat luk ruen lun teu sendiri. Kudeng luk ame metutu’ dih identiti teu nekinih pem. Anak adi’ mon jarang tu2 metik lun, nekinih pem rusap anak teu nih metik, termasuk ngirup peridat kudeng luk ngulun beruh adat luk petap dat tila’ wa’ kuma atun dih. Ruen maad ne dawa Kelabit pupu muneng netau luk sesut mo iap deh, lele 20 lak selisih tecan teu rat nedeh nih,.kian anun laya’ teu tu2 lek? Pupu beken kiuk ame maju, di teu pupu dih kiuk ame pa muci. Sala’2 kdg nih, lemubed kediman mon dih ame kuh pupuh teu asal teu na metueh tuped. Tawan teu lunbawang dih,.

David Muga “…inan luk na muned & pesalah tu tu bang bawang tau Lawas…..

Balan Berauk “Nutum gayam idi pelibal terawe tau; asal ui ngerawe gayam kuh dgn tuda’ tuda’ lun rayeh luk mewakili idi ngakem bang bidang Agama(Gembala) idi Politik (YB/Ketua kampung), Anun luk perlu ruen tau pale inan ‘perubahan’ mangun kuan pupuh tau: 1.KEBANGUNAN ROHANI arang pupuh tau Lun Bawang (Iman, Pengharapan dan Kasih perlu ruen ngeberuh). 2. PENDIDIKAN (anak anak tau Lun Bawang % luk semuet Universiti mesti kiuk ame’ mula’ setanding jumlah populariti penduduk tau LB). 3. EKONOMI (tau mesti setanding dgn pupuh baken. Contoh; kudeng dawa’ kina(business). Lemubed ame’ kuh uluh surat khabar inih…ui ngerawe metu neh ko. Mesti inan luk naa muned bang bawang tau Lawas mepad kudeng buri David Muga neh”

Schmuelsons Reid “Metu neh kinanak BB,.asal ngerawe lemubed ke, amung peh dat ngadan idih dat kekamen tge Lawas dih ke mesti lun teu teh top bg idih. In the 70’2 and 80’s aktiviti gangsterism, peras ugut, anak teu lun bawang top. Na luk tineu dawa pulis keli kuh,.early 90’s syabu semuet bawang teu, pun lunteu teh ame kuh “pusher” idih “sippliers”, tuda lun bawang kikem? Kudeng bala midih pem keli teu lun bawang amung inih sen, iamo na inan official report lek na kudih inan arrest. Perlu inan reformasi bang terawe teu lunbawang bang teluh2 aspek luk tineu muh highlight neh. Sekedueh, penduduk Lawas perlu “demand” action rat neh dawa pulis, wakil2 rakyat (MP/ DUN). Tindakan ineh perlu inan laporan anid lak kuan penduduk Lawas. Kudeng Report Card dih leh,.perlu inian monitoring body luk monitor social and crime indicator bang bawang teu. Ide luk miek nimun amung nih? lun luk tudo bang bawang Lawas. Anti crime publicity cukup perlu. Masyarakat pun perlu, peaceful demonstration. Asal dawa pulis mala situation in Lawas is under control, drug related crime is minimal or under control, ruen duka’ deh provide statistik dih kuan masyarakat. 

Na sinih nih ngesala atau nekap sala iamo perlu teu terima kenyataan bahawa we have reached this grave situation because of:

1. Our own inactions (we, the authority and those who enforce the law),
2. The “thinking” behind Lawas adminstrative arrangement. 
3. Lack of border control to prevent influx of syabu, and all crime elements,
4. Failure and incapability of our own leaders at the grass-root level (Ketua kampung, penghulu to monitor and enforce law and order)
5. Inactive, or almost non existence of NGOs and right activist groups in Lawas such as RELA, Homewatch, etc. 
6. No concerted effort by the authority and the community (incl. community leaders) to prevent crime at their own level of control, and the most significant cause of all,
6. Indifference attitude towards crime and crime prevention.

Balan Berauk “Bang anid kareb perlu inan ‘brainstorming’ arang amung amung tau, rat kuh para pemimpin tau LB (YB-YB, Temenggong, Pemanca, Pengulu, Ketua kampung, JKKK idi Gembala, Pelayan) macing kuh anak anak luk medari. Pegayam mutuh terawe idi ngerawe lemubed 1. ‘lawe sejarah ulun’ pupuh tau lun bawang. 2. Anun keadaan komuniti tau LB nekinih 3. Keadaan komuniti tau LB pada masa depan. 4. Nakap tau anun ‘tindakan’ idi anun ‘komitmen’ tau anid anid burur pale miek ngedo luk pangeh nangun. 

David Muga “muned, do bala & trawe meteluh… kudeng tau pian overcome dat luk mangun bang bawang tau LB Lawas, bang sier ku perlu tu2 pupu tau nganau aceh apu/tepbupun luk rayeh arang tau sendiri dg neteng nelun tau LB luk gembala/pastors/lun melih/experts/professionals/ rayeh pangkat & do kekemen rat eput tana & bawang, pad tau papu pemung idi…PEGAYAM PELIO / ANALYSE / BRAINSTROMING…. ratnan punca dat2 masalah2/hal2 luk ngrusak bangsa tau nekini & kudeng apa tau miek nolong nglubed/ngedo/ ngenak bangsa tau ame do/maju/mileh/petap/ mekaya/peruyung/pebaya & mulun menu nan Tuhan…ini sebuleng dalan/cara tau miek nemun nolong bangsa tau maya dui trawe di.

Balan Berauk “Pengalaman anak rantau: nutun sigayam dgn dawa’ anak anak adi’ tau luk mangud neh ke’, si itun naneh yapeh ‘box instrument’ or ‘mitul’ nidih or ‘Aluminium foil’ or mala istilah ‘guni-guni’. seeyem seeyem peh rimud neh ermm… keli neh sabu neh ko!”

James Upai “Kanid, na usa nganau gayam rayeh2, luk penting bang terawe ku nekini ke, tau berusaha mada idi nasihati anak-anak tau luk sekampung, seruyud dan serumah dgn tau. Ngimun rat luk isut. Tuhan pebala, jereh paya mu tidak sia-sia. GBU

Balan Berauk “Kanid JU. Setuju ui nemuh. Iamo ui inan rapang, luk sinier mateh idi pengalaman kuh sendiri bang bawang tau dai dayeh. Kareb dawa’ anak anak masih medari sikula bang tahun 1-6(SK) muneng inan taman tinan…do ulun deh idi do keputusan luk apen deh bang peperiksaan bang sikula. Inih ngacehkuh ideh muneng ruen taman tinan kinanak idi lun sekampung deh mada idi nier. Iamo, kareb ideh mubuh rat dai dayeh/kampung ame’ bang bandar, ideh mado ratnan taman tinan kinanak idi lun sekampung dengan deh. Mula’ rat arang deh mabpeh iidi metebaya nganau ulun luk dat. mungkin ini kejutan budaya lek? Luk ruen tau ngerawe nekinih… peruyung tau pad pad. pelibal terawe dengan niat luk terbuka, nakap dalan miek ngagka’ masalah dadah/sabu luk pangeh mio mangun kuk kimuh/kanser bang masyarakat tau Lun Bawang. kudeng menipeh peh iyeh sen ermm… peruyung tau pad pad narad mutut uluh neh sen pale mawer te’ iyeh matey”

Taman Tinan Kinanak,

Ui ngalubed Ubur Rayeh idi Dita kuan Allah Taman bang Surga luk inau tau ngiti bang Tuhan Yesus Kristus.

Taman tinan kinanak,

Atun ui mala mutuh do,  anun luk ruen kuh ngayud yenih hanya semata mata bala idi terawe kuh sebuleng. Naa ui nih inan ileh idi metaduk do rat nelun baken. Amung tau mepad mo. Iamo sebagai  sebabpat rat arang anak  Lun Bawang luk merantau idi tudo mado bawang dulun, kareb kai ngalap bala ratnan susa luk mangun, puar puar luk bang niat nai kuh useh idi dat niat ninger idi nier hal luk pangeh nangun.

Iamo ngubur Tuhan idi mawang niat tau agan pana bang mesusa.  Ngaceh kuh anu idi sembayang, tau pangeh nengegala taped tau Lun Bawang bang sebuleng niat idi sebuleng rurum kuan pupuh pupuh baken. Agan pana pelaba useh, tau naa nengalap keputusan bang palad tau sendiri idi ngenau hal hal luk dat kudeng tepun tepun tau luk mebala mon dih.

Yenih ui ngalap tanggungjawab kuh pian mare sesut bala idi rayeh rapet  ayud kuh inih miek ngukab ‘tanga terawe’ tau pupuh Lun Bawang.

22hb, 24hb idi 25hb Sept 2012, bawang tau bandar Lawas luk isuut neria’ rayeh. Naa perlu kuh cerita mekadang amung tau keli.  Pian ui nguyat idi ngukut, nguit netau ngerawe lemubed nier hal luk pangeh nangun. Luk melio keli tau lemulun luk nengate anak tau ineh inih terlibat dengan DADAH(Syabu) idi irup mabuk!

Pale hal inih naa mangun beruh idi ngusag rurum amung pupuh pupuh luk mulun bang bandar Lawas, tau mesti sebuleng niat idi sebuleng terawe! Yenih ui pian kongsi sesut terawe kuh anun luk miek ruen tau kuan pupuh inul tau Lun Bawang, pale pupuh tau miek buren tebaco kedangan.

Taman tinan kinanak, 

Arang pupuh tau Lun Bawang mula saluran penting luk miek ruen tau makai pale bala idi terawe tau miek ruen ngegala. Contoh dai kampung, inan 3 Organisasi luk pelaba penting. Jadi amung tau mesti makai 3 Organisasi inih mare bada mudut mipi anak anak tau pele ideh naa manud mado idi mesaso ngenau hal hal luk dat mepad kudeng kuman Dadah(Syabu).

KAMPUNG

1.Tatek ruma (Taman idi Tinan) – mare bada kuan anak anak luk bang tatek ruma tau sendiri

2. Gereja ( Gembala idi Majlis Gereja) – Mare bada melalui ago bang gereja

3. Kampung (Temenggung, Pemanca, Pengulu, Ketua Kampung idi JKKKK) – Ngedalan idi ngeletep ukum ukum luk mebarat idi petulu pale lun metot idi naa inan penagih dadah bang kampung. 

WAKIL RAKYAT(YB)

Peranan YB YB (Parlimen idi ADUN) luk pangeh pinili tau mangun kuh gatum bala tau pupuh Lun Bawang  kuan kerajaan negeri Sarawak idi meluun te kuan kerajaan pusat Malaysia, Ideh miek nguguh neh dawa jabatan perita mepad kudeng Polis, Kastam, Rela idi jabatan jabatan luk berkenaan, pale lutep ngedalan tanggungjawab deh petecu idi naa mili kareb.

* kudeng miek, nulong mutuh pale bawang tau Lawas naa inan mapet neh dawa’ penjenayah penjenayah  luk inau buang Daerah / buang pulau.

PERSATUAN

Peranan Persatuan Lun Bawang Sarawak(PLBS) pana perlu, melalui persatuan inih tau miek ngacing terawe kuan perita idi nakap dalan pale bala bala idi terawe tau pupuh Lun Bawang miek ruen pupuh baken ninger .

DAERAH LAWAS

Atun, pian ui netau keli kinula iyaap lemulun luk tudo bang Bandar Lawas, Sundar idi Trusan kuan lak 2010:

 1.       Bumiputera Lain termasuk Lun Bawang(17,596),

2.       Melayu(12,771),

3.       Iban(1,079),

4.       Bidayuh(111),

5.       Melanau (190),

6.       Cina (3,244),

7.       India (37),

8.       Lain Lain bangsa  (192)

9.       Bukan Warganegara (1,992)

JUMLAH =  37,212. (Inih naa termasuk iyaap Lun Bawang luk idi dai puneng arur idi bawang baken te(Sabah, Brunei idi Indonesia) 

Pian ui ngitun tuda kinula anak tau Lun Bawang luk keraja idi ngimet kedudukan luk medita idi mangun kuh boss bang opis:

  • MAJLIS DAERAH LAWAS (Bahagian Pentadbiran, Bahagian Kerjaraya, Bahagian Kesihatan Awam, Bahagian Perbendaharaan, Bahagian Penilaian, Bahagian Perpustakaan idi Bahagian Penguatkuasaan)
  • POLIS
  • HOSPITAL
  • JKR
  • JABATAN PENDAFTARAN
  • JABATAN PENDIDIKAN
  • Dll….

Maksud kuh ngitun yenih; pian ui amung tau keli pale pupuh tau Lun Bawang luk mula iyaap bang bandar Lawas inan wakil bang anid anid jawatan idi mangun kuh boss. Kareb peh inan gayam luk perlu pale inan wakil rat paa netau luk miek mare bala idi ngenau keputusan mewakili pupuh tau Lun Bawang.

Kudeng buri dawa’ remarar dih peh; ‘ dulun ngimet tunan tau ngimet binan’ macing peh kareb inan susa idi ria, kareb peh tau ame pebunu, tau pelaba laya idi mate mo mo. Kuh ngudeh? Ngaceh kuh ‘Dulun ngimet tunan karit dih iamo tau hanya ngimet binan neh’

Yenih, kulat mateh tau Lun Bawang! Nakap tau dalan pale anid anid jawatan luk penting bang opis opis luk rayeh dai bandar Lawas, inan wakil anak tau pupuh Lun Bawang luk ngimet jawatan ame kuh boss bang anid anid opis ineh. Mecing kareb, inan peh gayam luk penting sekurang kurang neh inan wakil pupuh tau Lun Bawang miek nganau keputusan luk do kuan tau. Ara tau ‘ dulun ngimet tunan tau ngimet binan’ amung tau keli, iyaap pupuh tau Lun Bawang meluun ula rat nan pupuh baken bang bandar Lawas. 

Taman tinan kinanak,

Setecuneh pad pad tau pekuit bang sembayang. Pekubuk nenau luk do. Melaya idi sala peh luk ruen kai kuma mangud dih muyuh kuma remarar dih neh nguned nekai dengan bada luk petulu.

Tabi idi Sembayang.